YAZEK Nedir ve Öğretmenler Ne Yapmalı?
1 YAZEK Nedir?
YAZEK, Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Sistemi'nin kısaltmasıdır. MEB'e bağlı okullarda yapay zekâ kullanan öğretmenler ve geliştiriciler için tasarlanmış web tabanlı bir platformdur.
🌐 Adres: https://yazek.meb.gov.tr | 🔑 Giriş: MEBBİS kullanıcı bilgileriylePlatform üç temel amaca hizmet eder:
- Yapay zekâ kullanımının etik ilkelere uygun olduğunu beyan etmek
- Olası etik ihlalleri kayıt altına almak ve takip etmek
- Öğretmenlere rehberlik ederek bilinçli kararlar almalarını sağlamak
2 Sekiz Temel Etik İlke
MEB, eğitimde yapay zekâ kullanımını sekiz temel ilkeye bağlamıştır. Bunlara aykırı her kullanım "etik ihlal" sayılmaktadır.
👤Teknoloji araç, insan merkez. Öğrencinin akademik, sosyal ve duygusal gelişimi her zaman önce gelir.
Hiçbir öğrenci sosyoekonomik durum, dil veya özel gereksinim nedeniyle dışlanmamalıdır.
Öğrenciler ve veliler bir yapay zekâyla mı konuştuklarını bilme hakkına sahiptir.
Öğrenci verileri KVKK kapsamında korunmalı, üçüncü taraflarla paylaşılmamalıdır.
Araçlar doğru, güvenli ve siber tehditlere karşı dayanıklı olmalıdır.
Nihai karar her zaman insana aittir. Yapay zekâ tek başına not veremez veya sınıf geçiremez.
Yapay zekâ kullanımı açık bir pedagojik amaca hizmet etmeli; popülerlik için değil.
Uygulamalar MEB'in genel amaçlarıyla örtüşmeli, kültürel değerlere aykırı içerik üretmemelidir.
3 Öğretmen Olarak Ne Yapmalısınız?
```Form doldurmak zorunda mısınız?
Her yapay zekâ kullanımı için form doldurmanıza gerek yok. Kural basit: Öğrenci sürece dahil oluyorsa form gereklidir.
| Durum | Örnek | Form Gerekli mi? |
|---|---|---|
| Öğrenci YZ ile etkileşime giriyor | Chatbot, YZ ile proje yapma | ✔ Evet |
| Öğrenci verisi YZ'ye yükleniyor | Ödev, ses kaydı, not analizi | ✔ Evet |
| YZ not/seviye belirlemede kullanılıyor | Puan verme, grup oluşturma | ✔ Evet |
| Öğretmen kişisel ders hazırlığı yapıyor | Ders planı, soru oluşturma | ✘ Hayır |
| Öğrenci evde kendi isteğiyle kullanıyor | Kişisel çalışma, soru çözme | ✘ Hayır |
Formu nasıl dolduracaksınız?
YAZEK sistemine MEBBİS bilgilerinizle giriş yapıyorsunuz. Form uygulamadan önce doldurulmalı. Onay beklemenize gerek yok; formu doldurup taahhüt ettiğiniz anda uygulamayı başlatabilirsiniz.
Formda şunlar isteniyor:
- Hangi sınıf, ders ve şubede uygulama yapacağınız
- Hangi yapay zekâ aracını kullanacağınız
- Uygulamanın kapsamı (ölçme-değerlendirme, materyal üretimi vb.)
- Etik ilkelere uyacağınıza dair beyan
4 Etik İhlal Sürecinde Ne Olur?
Bir öğrenci, veli veya personel etik ihlal olduğunu düşünüyorsa okul müdürlüğüne yazılı dilekçe verir. Süreç üç kademede işliyor:
| Kademe | Değerlendiren | Karar Süresi |
|---|---|---|
| 1. Okul | Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi (Müdür + 3 üye) | 15 gün |
| 2. İl / İlçe | İl veya İlçe YZ Etik Kurulu | 15 gün |
| 3. Üst Kurul | MEB YZ Uygulamaları Etik Üst Kurulu (TTK Başkanlığı) | 30 gün |
İhlal tespit edilirse uygulama derhal durdurulur. Ağır ihlallerde disiplin soruşturması başlatılabilir.
5 Sonuç: Yapay Zekâyı Güvenle Kullanın
YAZEK, öğretmenleri kısıtlamak için değil, onlara güvenli bir çerçeve sunmak için tasarlandı. Sistemi doğru kullandığınızda hem siz hem öğrencileriniz korunmuş olursunuz.
Kısaca hatırlatmak gerekirse:
- Öğrenci sürece dahilse formu doldurun
- Yapay zekâ sadece yardımcı araçtır, son karar size aittir
- Öğrenci verilerini kesinlikle üçüncü taraflarla paylaşmayın
- Tereddüt ettiğinizde okul yapay zekâ etiği ekibine danışın
